Terug naar Nummer 2, Okt. 2020
Nummer 2, Okt. 2020
uit de kunst

Reizende tentoonstelling in vier delen

 

Vijf stadsmusea vinden unieke samenwerking met Rijksmuseum

Dat ‘samen sterk’ ook werkt in de culturele sector bewijzen de stadsmusea van Harlingen, Hoorn, Gouda, Bergen op Zoom en Zutphen. In 2017 bundelden zij hun krachten als de Vijf Samenwerkende Musea, kortweg M5. Dat resulteerde in een unieke reizende tentoonstelling, die de identiteit van Nederland laat zien aan de hand van de vier elementen: aarde, water, lucht en vuur. En die royaal mag worden ingevuld met werken uit het depot van het Rijksmuseum. Een gesprek met projectleider Gerard de Kleijn, oud-directeur van Museum Gouda.

Even terug naar het begin. Hoe is de samenwerking tot stand gekomen?

‘Wij zijn vijf stadsmusea in verschillende regio’s van Nederland. Onze gezamenlijke ambitie was en is de museale depots te ontsluiten, zodat ons lokale publiek meer kan genieten van het openbaar kunstbezit. In het depot van het Rijksmuseum liggen één miljoen werken. Wij zijn nu de grootste bruikleennemer en we brengen unieke werken naar de regio’s.’

Zo’n samenwerking is niet gebruikelijk.

‘Nee, wij zijn de eerste stadsmusea die op deze schaal de krachten bundelen. Musea zijn verzamelaars. Je wil zoveel mogelijk naar je eigen nest halen. Om echt te kunnen samenwerken moet je dat ego opzijzetten. Maar als individueel museum hadden we deze tentoonstelling nooit voor elkaar gekregen. We lenen nu 4 x 40 kunstwerken van het Rijks. Fantastisch. En daarbij is er ook een geweldige kennisuitwisseling tussen onze medewerkers en de professionals van het Rijks. Bijvoorbeeld over klimaatbeheersing, bescherming, verlichting. Moet je nagaan wat we daarvan leren.’

De tentoonstelling onderzoekt de identiteit van Nederland. Waarom die keuze?

‘Omdat onze identiteit een heet hangijzer is in deze tijd. In elke aflevering van de tentoonstelling maken we de vertaalslag naar die zoektocht. Met een combinatie van oude kunstwerken en moderne kunst. We geven hedendaagse kunstenaars opdracht om het thema van die aflevering op hun manier in te vullen. Zo heeft Atelier NL bij deel 1 Lage Landen over het thema ‘aarde’ kunstwerken gemaakt uit bodemschatten. Koele Wateren, dat nu door Nederland reist, heeft per locatie een animatiefilm over wat er gebeurt als de zeespiegel zes meter stijgt.’

Moest die maatschappelijke dimensie erin?

‘Jazeker, wij zijn stadsmusea. We staan midden in de maatschappij. In deel 3 Hoge Luchten is het thema vrijheid. Hoe actueel wil je het hebben, met de beperkende coronamaatregelen en Black Lives Matter. We vullen die tentoonstelling met stadsgezichten uit verschillende eeuwen. Maar het kunstenaarsduo Martin en Inge Riebeek gaat per stad ook audiovisuele portretten maken met bewoners, waarin de vraag wordt beantwoord hoe zij vrijheid ervaren. Zo zoeken we de verbinding. We willen gesprekken op gang brengen op allerlei niveaus. Door die invulling hopen we ook andere doelgroepen naar de musea te trekken. Met Koele Wateren is dat in Harlingen zeker gelukt. Zij hadden het hoogste aantal bezoekers sinds de oprichting.’

Wat zijn jullie ervaringen met VSBfonds?

‘Ze waren enthousiast, net als de andere fondsen. Met hun financiële bijdrage hebben we bijvoorbeeld transport en verzekeringen kunnen bekostigen. Zonder subsidies en donaties kunnen we niet. Maar VSBfonds is meer dan een pot geld. In de voorbereiding denken zij echt mee. Dat wij een lerende organisatie kunnen zijn, die leerpunten doorgeeft aan de andere musea, dat kwam ook uit de koker van VSBfonds. Er loopt nu een aanvraag voor deel 3 en deel 4. VSBfonds heeft al toegezegd. Ik denk zeker dat de maatschappelijke thema’s en de educatieve kant van de tentoonstelling meespelen in zo’n positief besluit. Wat dat betreft sluiten onze ambitie en die van het VSBfonds naadloos op elkaar aan.’

Deel 1 ‘Lage Landen’ was te zien van januari 2018 tot oktober 2019.
Deel 2 is op dit moment te zien, tot juli 2021.
Van 10 juli 2021 tot 9 april 2023 wordt deel 3 ‘Hoge Luchten’ tentoongesteld.
Daarna volgt aflevering 4: ‘Hete Vuren’.

www.schattenuithetrijks.nl

Beelden uit de aflevering ‘Hoge luchten:

Schaatswedstrijd voor vrouwen op de Stadsgracht in Leeuwarden, Nicolaas Baur, 1809
Stadspoort in Leerdam, Jan Weissenbruch, 1869