Nummer 1 - Lente 2026

‘Onderweg’: verhalen van vluchtelingen

  • Uit de kunst

De Noord-Hollandse stichting ‘KIST vol verhalen’ gelooft in de kracht van gemeenschappelijke verhalen om culturen, generaties en mensen met elkaar te verbinden. Bijvoorbeeld in de rondreizende tentoonstelling ‘Onderweg’.

In de tentoonstelling 'Onderweg' komen verhalen van vluchtelingen in woord en beeld tot leven, net als in de interactieve programmering. Een gesprek daarover met Klaas de Vos (secretaris van Stichting Kist) en Clemy de Rooy (tekstschrijver, initiator en projectleider).

‘Ik heb jaren voor VluchtelingenWerk gewerkt’, vertelt Clemy. ‘Iedereen maakt verlies mee in het leven, maar vluchtelingen verliezen nagenoeg alles. Ze worden vaak gezien als zondebokken of zielige mensen, maar dat zijn ze niet. Ze zijn juist krachtig, inspirerend en gewone mensen zoals jij en ik. Mensen die onze samenleving verlevendigen en verrijken. Hun verhalen raakten en inspireerden mij keer op keer. Ik kende fotograaf Goedele Monnens van een kookproject met vluchtelingen, waaruit ook een kookboek ontstond. We besloten naast ons werk verhalen van vluchtelingen in woord en beeld vast te leggen.’

Verhalen en foto's

‘Gaandeweg voelden we dat juist deze verhalen mensen kunnen samenbrengen’, vervolgt Clemy. ‘Ze leiden tot nieuwe ontmoetingen, gedachten en perspectieven. Dat is hard nodig in onze huidige samenleving. Daarom vroegen we ons af hoe we met de groeiende collectie foto’s en teksten een breed publiek konden bereiken. Daar kwam Stichting Kist in beeld.’

Aansprekende programmering

‘Met onze projecten richten we ons meestal op historische verhalen’, vertelt Klaas. ‘Maar bij deze ‘kist vol verhalen’ sprak juist de actuele insteek direct aan. We zagen kansen om ontmoetingen te realiseren tussen verschillende groepen mensen die samen de Noord-Hollandse samenleving vormen. Wij hebben ervaring met het van de grond krijgen van dit soort ideeën en kennen de weg naar financiering en organisatie. We besloten ervoor te gaan en maakten een plan van aanpak en een begroting. Dat resulteerde in een zeer geslaagde pilot van ‘Onderweg’ in Castricum in 2024.’

Nieuwe ontmoetingen, verbindende gesprekken

Castricum was volgens Klaas een logische keuze. ‘Clemy en ik wonen er allebei en Stichting Kist heeft er zijn basis. Ook waren er hier discussies over de omstandigheden waarin vluchtelingen werden opgevangen. Bovendien was Castricum de eerste gemeente in Nederland die de voorrangsregeling voor sociale huurwoningen voor statushouders afschafte. Het gesprek over vluchtelingen werd hier stevig gevoerd. We wilden daarom met ‘Onderweg’ mensen laten kennismaken met de andere kant van deze dialoog en persoonlijke verhalen. En daarmee betekenisvolle ontmoetingen en verbindende gesprekken tot stand brengen. Dat is meer dan gelukt.’

Samenwerking met lokale partners

Het succes is mede te danken aan een nieuwsgierig makende programmering rond de tentoonstelling. ‘Daarbij werken we nauw samen met lokale partners en locaties’, benadrukt Clemy. ‘Denk aan een feestelijke opening in het culturele centrum met hapjes gemaakt door vluchtelingen. Ontmoetingsbijeenkomsten waar vluchtelingen hun ervaringen delen en in gesprek gaan met het publiek. Een thematafel over vluchtelingen in de bibliotheek, theater en muziek op lokale podia en een bijpassende film in de bioscoop.’

We willen mensen laten kennismaken met de andere kant van de dialoog en persoonlijke verhalen.

Kinderen en jongeren

Zowel in de aanloop naar ‘Onderweg’ als in de programmering is er ook ruimte voor kinderen en jongeren. Leerlingen van het Technasium van het Bonhoeffer College bedachten  tijdens de pilot in Castricum ideeën om de tentoonstelling innovatiever en actiever te maken. Een speciaal educatief programma voor scholen loopt van creatieve opdrachten en tentoonstellingsbezoek tot gesprekken met vluchtelingen, als onderdeel van de burgerschapslessen.

Groter bereik

Kinderen stellen onbevangen vragen en dat levert volgens Clemy de mooiste gesprekken op. ‘Bovendien nemen zij hun verhalen en ervaringen mee naar huis en praten erover met hun ouders. Daarmee bereiken we ook mensen die niet positief staan tegenover vluchtelingen en niet uit zichzelf naar de tentoonstelling komen. Het is een extra bijdrage aan de vorming van een steeds inclusievere samenleving.’

Nog te zien in Hoorn en Alkmaar

‘Onderweg’ reist na Castricum en inmiddels ook Heemskerk door naar Hoorn. Schouwburg Het Park is de plek waar op 10 april (16.00 tot 18.00 uur) de officiële opening plaatsvindt. Tien dagen lang kunnen belangstellenden in de foyer ‘Onderweg’ bezoeken. Bezoekers van reguliere theatervoorstellingen maken er terloops ook kennis met de verhalen van vluchtelingen.

We hopen dat het stokje wordt doorgegeven. Want ‘Onderweg’ is te mooi en te belangrijk en moet daarom onderweg blijven.

Betrokkenheid lokale gemeenschap

Daarna is de tentoonstelling in Hoorn te zien in wijkcentrum Zaagtand, om de hoek van het AZC, en wijkcentrum Kersenboogerd. ‘Ook daar zijn er weer ideeën uit de lokale gemeenschap zelf’, aldus Clemy: ‘Twee scholen, één met en één zonder gevluchte kinderen, gaan samen de tentoonstelling bekijken en creatief aan de slag. Gevluchte moeders komen met andere moeders uit de wijk samen om verhalen te delen onder leiding van een storyteller.’

'Onderweg' moet onderweg blijven

Na de zomer strijkt ‘Onderweg’ ook neer in Alkmaar. En dan? ‘Voor Stichting Kist houdt het dan op’, laat Klaas weten. ‘Wij hebben onze regio dan bediend. Mede dankzij de steun van landelijke fondsen zoals VSBfonds, lokale organisaties en de deelnemende gemeenten. We hopen dat het stokje wordt doorgegeven. Want ‘Onderweg’ is te mooi en te belangrijk en moet daarom onderweg blijven.’ Dat vindt Clemy ook, die achter de schermen al plannen smeedt voor nieuwe edities elders in het land. ‘Misschien wel samen met landelijke partners waarmee kan worden gebouwd aan een meerjarige samenwerking.’

Meer over Onderweg

Lees volgende artikel