Nummer 4 - Winter 2025

Project Plek: bouwen aan een nieuw bestaan

  • Uit de kunst

Re-integreren, aanhaken en meedoen is lastig. Bestaande systemen zijn vaak niet toereikend. Project Plek kiest daarom voor de kracht van kunst en het delen van ervaringen.

Project Plek in Arnhem is een sociaal-artistiek initiatief van Bureau Ruimtekoers. Ex-gedetineerden, ex-verslaafden of mensen die worstelen met mentale gezondheid of eenzaamheid vinden er een veilige, inclusieve plek om weer aan te haken bij de samenleving. In de creatieve bouwplaats maken zij begeleid door  creatieve makers en ondersteund door ervaringsdeskundigen kunst en krijgen zij de kans die samen met hun verhalen te delen met wijk- en stadsbewoners. Waarmee stigma’s verdwijnen en voor de deelnemende Plekbouwers isolatie en eenzaamheid plaatsmaken voor verbinding, nieuwe kansen en een nieuw bestaan.

‘Om dat re-integreren of weer aanhaken te doen slagen, worden er vanuit het Nederlandse systeem tal van pogingen gedaan’, vertelt projectleider Renée Janssen. ’Maar de meeste vormen om mensen weer deel te laten nemen aan de samenleving, zijn voor lang niet iedereen toegankelijk en geschikt. Voor mensen met nare levenservaringen, mensen die opnieuw willen beginnen of mensen met een ‘ander brein’ werken die strakke, reguliere structuren niet.’

Kunst en social design

En dus kiest Project Plek een eigen weg: participatie en resocialisatie door middel van kunst en social design. ‘Daarmee blijven we weg van de systemen in de samenleving waarin iedereen in dezelfde pas moeten lopen’, aldus Renée. ‘Wij bieden onze deelnemers letterlijk de rust en ruimte die zij nodig hebben om nieuwe stappen te zetten. Bovendien bewijzen we overheden, instanties en systeemmakers daarmee dat het anders kan én moet om iedereen mee te laten doen in onze samenleving.’

Met participatie door middel van kunst en social design blijven we weg van de systemen waarin iedereen in dezelfde pas moeten lopen.

Bouwen en barrières doorbreken

Elk half jaar gaan vijftien deelnemers bij Project Plek aan de slag met kunst. ‘Onder begeleiding van diverse makers en ervaringsdeskundigen en zonder remmende, beklemmende verwachtingen’, aldus Renée Janssen. ‘Mensen ervaren hoe het is om letterlijk weer aan iets te bouwen. Ze gaan tijdens dat proces dwars door barrières heen en boeken overwinningen op zichzelf. Positieve ervaringen waarmee hun zelfvertrouwen groeit. Ze nemen dat mee in het opbouwen van hun nieuwe leven. Het ontmoeten van nieuwe mensen, het vinden van woonruimte en werk, noem maar op.

Essentiële vragen

Onderweg vinden ze antwoorden op voor hen essentiële vragen als: Wat is voor jou positief of succesvol? Wanneer is iets af? Kun je je proces en gevoel delen? Kun je ook tevreden zijn met imperfectie? Verhalen, levenservaringen, gevoelens en feedback op elkaars werk worden tijdens het maakproces gedeeld. ‘Ze vormen ook belangrijke input voor het onderzoek naar de impact op deelnemers, waarbij we tijdens activiteiten waar nodig al kunnen bijsturen. Onderzoek doen we bij Ruimtekoers zelf, maar we werken ook samen met landelijke organisaties zoals Movisie.’

Collectieve kunstpresentatie

Bij Project Plek is volgens Renée Janssen iedereen welkom. ‘Wijk- en stadsbewoners kunnen een kijkje komen nemen en een praatje maken tijdens de workshops. Beleidsmakers, zorg- en welzijnsorganisaties laten we graag zien wat kunst en social design met mensen doet. Elke ronde sluiten we af met een voor iedereen toegankelijke presentatie. Deze keer komen alle door deelnemers gemaakte kunstwerken samen in één collectieve presentatie. Ze worden op een groot puzzelstuk geplaatst, dat symbool staat voor een veilige basis van waaruit je nieuwe stappen kunt zetten.’ 

Eén gezamenlijke ervaring

Ook de toegestroomde buurt- en stadsbewoners, mensen van gemeenten, instanties en andere belangstellenden worden uitgenodigd om bij te dragen aan het eindwerk. ‘Zo ontstaat er echte interactie’, legt Renée uit. ‘We hebben er heel goede ervaringen mee. Tijdens ontmoetingen, gesprekken en een gezamenlijke maaltijd zie je dat het onderscheid tussen deelnemers en publiek verdwijnt. Het mondt uit in één gezamenlijke ervaring waarin levens en ervaringen samensmelten. Mensen staan open voor elkaar en durven de confrontatie aan met hun eigen onzekerheden en vooroordelen. Het lef dat daarvoor nodig is maakt dat mensen dichter tot elkaar komen. En dát is de voorwaarde voor een samenleving waarin mensen groeien en iedereen kan meedoen.’

Mensen ervaren hoe het is om weer aan iets te bouwen. Ze gaan dwars door barrières heen en boeken overwinningen op zichzelf.

Toekomstbestendigheid waarborgen

‘Ook Project Plek zelf ontwikkelt zich volop’, vervolgt Renée. ‘In 2024 noemden we onze deelnemers nog Plekzoekers, in 2025 kozen we voor Plekbouwers. Daarmee benadrukken we nog meer het empowerment, het eigenaarschap en het verantwoordelijkheidsgevoel van de deelnemers zelf. Ook zelf willen we als organisatie verder groeien en vooral ook onze toekomstbestendigheid borgen. Belangrijke vragen zijn daarbij: Wat werkt? Hoe? En met wie? Die laatste vraag gaat ook over commitment en samenwerking met voor ons essentiële partners. Op dit moment werken we al nauw samen met Het Leger des Heils en ervaringsdeskundigen van herstelgemeenschap Ixta Noa.’

Inspirerend voor beleidsmakers

De gemeente Arnhem ziet steeds meer in dat de kracht van kunst en cultuur in alle domeinen zijn vruchten kan afwerpen. En dat de bestaande systemen en structuren niet altijd toereikend zijn. ‘Beleidsmakers ervaren onze aanpak als inspirerend en veelbelovend. We werken er dan ook hard aan om de gemeente volledig achter ons te krijgen. Dat is essentieel voor ons voortbestaan en de volledige inbedding van Project Plek in de Arnhemse samenleving.’ 

We hebben ook plannen voor een landelijke aanpak, waarmee we echte verandering van de bestaande systemen willen realiseren.

Volgende stap is structurele financiering

‘Natuurlijk zijn we blij met de bijdragen van fondsen zoals Fonds voor Cultuurparticipatie en VSBfonds. Zij zorgen dat je je ideeën en initiatieven van de grond krijgt. Fondsen laten zien dat hun vertrouwen in andere manieren van denken en werken groeit, zelfs al is van meet af aan niet keihard te zeggen wat de impact zal zijn. De volgende stap is structurele financiering door de lokale en regionale overheid. Ook daar stopt het voor ons overigens niet. We hebben ook plannen om onze kennis, skills en ervaringen uit te werken voor een landelijke aanpak, waarmee we echte verandering van de bestaande systemen en structuren willen realiseren.’

Meer over Project Plek

Lees volgende artikel

Over Bureau Ruimtekoers
Met de stad als podium biedt Bureau Ruimtekoers inwoners, kunstenaars en beslissingsmakers ruimte om bij te dragen aan maatschappelijke verandering. Daarbij wordt nadrukkelijk gekozen voor de kracht van kunst en social design. Want juist vanuit verbeelding ontstaat een nieuwe toekomst waarin gelijkwaardig wordt samengeleefd. Naast de organisatie en begeleiding van creatieve maakprocessen doet Bureau Ruimtekoers ook onderzoek. De centrale vraag: hoe kunnen kunst en social design bijdragen aan een veilige omgeving voor mensen die niet vanzelfsprekend aansluiten en meedoen in onze samenleving?

ruimtekoers.nl