‘De positieve verandering die nodig is, begint bij bewonersinitiatief’

Wat willen we nog doen en bijdragen? Dat was voor Gea Overweg en Jaap Boersma rond hun vijftigste de levensvraag. Ze wilden zich meer verbinden met de mensen in hun dorp IJsselmuiden, net buiten Kampen. Ze wilden rust en ruimte bieden aan mensen die dat in het leven, om welke reden dan ook, nodig hadden. Wat begon met een wekelijkse eettafel, groeide uit tot een unieke plek waar iedereen welkom is: Het 8ste Werk. Het bewijs van hoe initiatief vanuit actieve bewoners maatschappelijke verandering werkelijk tot stand kan brengen.

‘Twee prachtige banen, een goed inkomen en geen zorgen, dat was onze situatie’, vertelt Jaap. ‘Lekker doorgaan, zou je zeggen. Maar wij wilden ons meer verbinden met de mensen in ons dorp en de omgeving. We gingen allebei een dag minder werken en besloten te beginnen met eeTze: een wekelijkse maaltijd op donderdag, als laagdrempelige, informele manier om mensen met elkaar te verbinden. Al snel zaten er elke week tientallen mensen om de tafel in de schuur achter ons woonhuis. Het gat waar we zonder plan waren ingedoken, bleek goud te zijn.’

Geef ons een plek

De gemeente Kampen zag dat de aan de eettafel geboren aanpak uniek en waardevol was. Jaap: ‘Jullie kunnen iets wat wij zelf niet voor elkaar krijgen, zeiden ze. Vroegtijdig signalen oppikken, mensen met elkaar verbinden, vertrouwen laten tanken en mensen zelf stappen laten zetten die voor hen fijn en nodig zijn. Zonder te denken in doelgroepen en buiten alle beleids- en zorgsystemen. De gemeente wilde hiervan leren en vroeg: wat hebben jullie nodig? Het antwoord was helder: geef ons een plek.’

Het 8ste Werk

Die plek staat inmiddels aan de Zwartendijk in Kampen en heet Het 8ste Werk. Een met gebundelde krachten verbouwde boerderij in het buitengebied. Hier kunnen mensen die dat hard nodig hebben anderhalf jaar wonen in één van de tien hiervoor beschikbare appartementen. Iedereen die dat wil kan meehelpen op de boerderij en in de natuur, zelf activiteiten organiseren en zelfs ondernemerschap ontwikkelen. Daarnaast is Het 8ste Werk een plek voor ontmoeting, iedereen is welkom. Op zondag wordt er samen gebruncht. Inwoners, toeristen en voorbijgangers strijken neer voor koffie en wat lekkers. Flexwerken, vergaderen, een workshop houden, een feestje geven? Ook dat is allemaal mogelijk.’

Klaarstaan vanuit menselijkheid

Het 8ste Werk is daarmee een inspirerend voorbeeld van een bewonersinitiatief dat is uitgegroeid tot een sociale onderneming met lokale, maatschappelijke impact. ‘Dat ondernemen klinkt ineens heel groot’, zegt Jaap. ‘Vanuit onze huiskamer zijn we doorgegroeid naar een plek met vastgoedbeheer en allerlei verantwoordelijkheden. Maar nog steeds zonder drempels om binnen te stappen en zonder structuren waarin mensen verdwalen. Mensen hebben hier geen stempels en zijn geen slachtoffer. We zijn geen zorgboerderij of dagbesteding. We kiezen nadrukkelijk voor menselijkheid. Het is tenslotte toch normaal dat je voor elkaar klaarstaat?’

Een manier van leven

Gea en Jaap ontvangen een basisinkomen en doen in het dagelijkse leven volop mee. Ze eten regelmatig mee wat de pot schaft, delen voorzieningen zoals douches, wasmachines en vervoer en werken samen aan een duurzamere voetafdruk. ‘Maar verder draait Het 8ste Werk volledig op de vele mensen die er op hun eigen manier de schouders onder zetten’, legt Gea uit. ‘Die noemen we bewust geen vrijwilligers. Het gaat om mensen die naar elkaar omkijken. Het is een manier van leven. Van mensen die, net als wij, beseffen dat je op eigen initiatief en in je eigen omgeving verandering teweeg kunt brengen.’

Gemeenschappen bovenin de piramide

Natuurlijk is er het besef dat je daarmee de grote wereldproblemen niet oplost. ‘Maar lokaal kunnen we wél bijdragen aan de verandering die nodig is’, stelt Gea. ‘Ik heb het dan niet over bijdragen ‘van onderop’, want dat is een verouderd concept. Juist actieve bewoners en gemeenschappen zitten bovenin de piramide. En dus niet de overheden en zorg- en welzijnsorganisaties. Zij moeten niet organiseren, reguleren, sturen en controleren, maar bewonersinitiatieven faciliteren en mensen met ideeën en initiatieven ondersteunen. Tegelijkertijd moeten mensen worden uitgedaagd om veel meer onderling de zorg voor elkaar samen op te pakken en zich minder afhankelijk van systemen op te stellen. Die systemen lopen namelijk altijd achter de verandering aan. Bovendien heb je als geen invloed van achter een computer. Beleidsmakers en stakeholders nodigen we daarom van harte uit om langs te komen, mee te doen en te ervaren. Ook organiseren we voor geïnteresseerden regelmatig thematafels om hier samen het gesprek over aan te gaan.’

Samenwerkingspartners en financiers

Naast de gemeente zijn ook zorg- en welzijnsinstellingen, maatschappelijke organisaties en ondernemers aangehaakt. ‘Partijen waarmee we samenwerken, kennis en expertise uitwisselen en kansen creëren voor werk en ondernemerschap’, aldus Jaap. ‘Naast de gemeente zorgen ook bedrijven en fondsen voor financiering.
VSBfonds is een voorbeeld van een fonds dat vertrouwen uitspreekt en financiële steun geeft aan de manier van denken en werken van Het 8ste Werk. De positieve verandering die in onze maatschappij nodig is, begint bij mensen die zelf nieuwe stippen op de horizon zetten.’

Zelf de broek op houden

Financiële steun is nodig om Het 8ste Werk te laten draaien. ‘Maar op langere termijn willen we als sociale onderneming zelf de broek kunnen ophouden’, besluiten Gea en Jaap. ‘Een mooi voorbeeld is onze voedselbank deelZe, die binnen vijf jaar al volledig zelfstandig draait. Natuurlijk blijft geld nodig om door te bouwen en te innoveren. Partners kunnen dus altijd aanhaken. Zolang Het 8ste Werk maar van de mensen zelf blijft.’